‘Het gaat veel verder dan stikstof,’ vertelt Gijs van de Rijksorganisatie voor Ontwikkeling, Digitalisering en Innovatie (ODI). ‘De hele landbouwsector moet verduurzamen.’ Sinds april 2024 heeft een multidisciplinair team van ODI zich volop in de verduurzaming van de agrosector gestort, in opdracht van het ministerie van LVVN. Lees even bij, want hier ga je in ieder geval tot 2035 nog van horen.
Boeren aan boord
De verduurzaming van de landbouwsector ligt al tijden onder een vergrootglas. Gijs: ‘Bij boeren is er wel bereidheid om te verduurzamen, maar door de sturingswijze van de overheid voelen zij zich beperkt in hun ondernemerschap.’ Dat kan anders. Gijs werkt samen met collega Arjan (ook van ODI) aan een data-ecosysteem waarmee agrarisch ondernemers zelf inzicht krijgen in hun uitstoot. Arjan: ‘Verduurzaming van de sector gebeurt nu vooral door boeren met subsidies te stimuleren en door maatregelen voor te schrijven. Het ministerie wil ernaar toe om op bedrijfsniveau op doelen te sturen. In de nieuwe situatie hebben we inzicht op bedrijfsniveau nodig, dat gaat het data-ecosysteem mogelijk maken.’
Gijs: ‘Met inzicht per bedrijf kun je met bedrijfsspecifieke doelen komen. Boeren bepalen vervolgens zelf hoe ze die doelen gaan behalen. Dat noemen we doelsturing. Dus in plaats van een maatregel als ‘Alle boeren moeten een luchtwasser installeren in hun stallen’, kunnen ondernemers zelf zien wat hun uitstoot is en een passend middel kiezen om die uitstoot te verminderen. Bedrijfsspecifieke doelen geven hiermee binnen de gestelde kaders ruimte aan ondernemerskeuzes, maar die is niet ongelimiteerd. Waar doelsturing niet mogelijk of niet effectief is, worden andere sturingsmogelijkheden ingezet. Zo geven we zoveel mogelijk regie terug en willen we boeren weer gezamenlijk aan boord krijgen voor verduurzaming.’
‘Met doelsturing geven we zoveel mogelijk regie terug en willen we boeren weer gezamenlijk aan boord krijgen voor verduurzaming’
Vlnr: Maurits, Gijs, Rens, Renske, Arjan, Ferdi
Meer slagkracht
Gijs: ‘Er zijn ongelooflijk veel partijen betrokken. Agrarisch ondernemers, toeleveranciers, producenten, retailers, coöperaties, banken en verzekeraars, brancheverenigingen, ICT-leveranciers, provincies en de ministeries van LVVN en IenW. Dat is ook niet gek. Verduurzamen en het omlaag brengen van emissies is allang geen vrijblijvendheid meer, nationaal en internationaal. De politiek weet dat, boeren weten dat en alle partijen in de keten weten dat. Heel de landbouwsector stuurt aan op verduurzaming. Van aardappelteler tot retailer tot consument. LVVN merkte vanwege die omvang en complexiteit dat er meer slagkracht nodig was. Slagkracht in de vorm van expertise en kennis rondom digitalisering en digitale ecosystemen. Daarom vroegen ze ODI.’
Met zero trust bouwen aan vertrouwen
Het is een omvangrijke opdracht die vraagt om een lange adem: LVVN heeft 2035 als doel gesteld om afrekenbare doelsturing voor de eerste beleidsterreinen en sectoren ingevoerd te hebben. De overheid wil de agrarische sector ondersteunen bij het toewerken naar deze doelen, door te informeren waar de boer nu staat en naartoe moet. Daarbij wordt het zetten van concrete stappen gestimuleerd. Gijs en Arjan begonnen met de opdracht helder krijgen, en namen daarna een deep dive in de werkpraktijk.
‘We willen dat de gebruiker de regie houdt op het delen van data. Dat vergroot het vertrouwen op een organische manier’
Arjan: ‘We merken dat zodra consequenties groter worden, ook de belangen van betrokken partijen groeien. Ondernemers willen aan de ene kant meer grip op hun uitstoot, maar er is ook wantrouwen. Want wat gaan consequenties zijn zodra data per bedrijf inzichtelijk wordt? Daarom moeten we bouwen aan vertrouwen. Het data-ecosysteem dat wij ontwerpen is op basis van ‘zero trust’. Dat komt neer op: ‘niet meteen vertrouwen, eerst verifiëren’. We willen dat de gebruiker de regie houdt op het delen van data. Dat vergroot het vertrouwen op een organische manier. Werken met zero trust is een van de aspecten die belangrijk is in dit ecosysteem. Een ander anker is datasoevereiniteit. Dat gaat over het hebben van volledige controle over je data: over waar het wordt opgeslagen en wie er voor welke doeleinden bij kan.’
Alle ballen op ODI
ODI werkt multidisciplinair samen waarbij collega’s elkaar aanvullen. Gijs: ‘Arjan en ik begonnen met Maurits aan deze opdracht. Arjan als architect van het data-ecosysteem, Maurits voor de conceptuitwerking en ik als kwartiermaker. Ondertussen zat Rens, ook van ODI, volop in zijn promotieonderzoek naar vertrouwen en gegevensdeling in gevoelige omgevingen. Die hebben we natuurlijk naar binnen gehaald. En dan zijn er nog trainee Renske en sinds begin dit jaar Ferdi, die zich bezighoudt met de informatiestandaardisatie.’
‘Wanneer onze opdracht geslaagd is? Als we naast alle andere instrumenten die we inzetten ook met deze opdracht een bijdrage leveren aan het land van het stikstofslot krijgen en aan de license to produce voor de agrosector. En als alle partijen in gezamenlijkheid voor een groene landbouw staan. Een landbouw die wereldwijd niet om maatregelen, maar om slimme oplossingen bekendstaat.’